نبکاها، شاخصی برای بررسی تغییرات شرایط محیطی گذشته درحاشیه بیابان لوت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار ژئومورفولوژی، بخش جغرافیا، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

چکیده

نبکاها در مناطقی که تحت تاثیر فرسایش بادی قرار داشته و دارای پوشش گیاهی هستند تشکیل می‌شوند که  تابعی از رژیم باد، مقدار بار رسوب در دسترس، رویشگاه گونه گیاهی و نوع پوشش گیاهی هستند بدین صورت که ماسه‌ها در اثر برخورد به درخت یا درختچه در پای آن جمع شده و به مرور زمان تپه‌ای ماسه ای در اطراف گیاه شکل گرفته و نبکا تشکیل می‌گردد. این تپه دارای لایه‌بندی رسوبات می‌باشد که این لایه‌بندی به دلیل ریزش برگ‌های درخت یا درختچه و همچنین رطوبت موجود در منطقه و شرایط محیطی ایجاد شده و در هر نوع شرایط محیطی ویژگیهای خاص خود را دارد. این پژوهش سعی دارد که به بررسی تغییرات شرایط محیطی در حاشیه غربی بیابان لوت بپردازد که جهت این کار از لایه‌بندی رسوبات نبکاهای موجود در منطقه استفاده شده است. پژوهش از نوع توصیفی – تحلیلی مبتنی بر روش‌های میدانی، آماری و کتابخانه‌ای است. بدین صورت که ابتدا با سفر میدانی به منطقه مورد مطالعه، نبکاهای مورد نظر با استفاده از ترانسکت و پلات مشخص گردید و سپس به اندازه‌گیری ویژگی‌های مورفومتری نبکاهای مربوط به گونه گیاهی گز شاهی پرداخته شد و در مرحله بعد، از لایه بندی حدود ۴ نبکا در قسمتهای مختلف منطقه نمونه برداری به عمل آمد و در آزمایشگاه پس از دانه سنجی و همچنین بررسی مواد گیاهی موجود در هر یک ار نمونه‌ها، به تجزیه و تحلیل داده‌های جمع‌آوری شده پرداخته شد. نتایج حاصل از بررسی‌های پژوهش نشان می‌دهد که تا عمق حدود ۲ متری نبکاها، حدود ۵ لایه قابل تشخیص است که این ۵ لایه در کلیه نبکاهای مورد مطالعه مشترک می‌باشد و در نتیجه شرایط منطقه به ۵ دوره متوالی تقسیم می‌گردد. بررسی رسوبات و مواد آلی موجود در هر یک از لایه‌ها نشان می‌دهد که در دوره اول که مصادف با عصر حاضر می‌باشد، شرایط آرامی بر محیط حکم‌فرما می‌باشد اما در دوره دوم شرایط محیطی منطقه، ناآرام‌تر از دوره اول بوده است. در دوره سوم آرامترین شرایط محیطی در منطقه رقم می‌خورد ولی دوره چهارم و پنجم شرایط پرنوسانی در منطقه را حکایت می‌کنند که در دوره چهارم این نوسانات بیشتر به سمت فرآیندهای ضعیف تر بوده اما در دوره پنجم فرآیندهای قویتری بر محیط حاکم بوده است.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Nebkha, Indicator of changes in past environmental conditions on the Edge of the Lut Desert

نویسنده [English]

  • Saeed Negahban
Department of Geography, Shiraz University, Shiraz, Iran
چکیده [English]

Nebkhas affected by wind erosion in areas that have been and are vegetated form that is a function of wind regime, sediment load available habitat plant species and vegetation types are the Thus. This hill is the layering of sedimentary layering due to loss of moisture from the leaves of the tree or shrub and environmental conditions and characteristics of each type has its own environmental. This study tries to examine the environmental conditions in the Western lut Desert edge pay for the layering of sediments in the area are used Nebkhas layers. This research descriptive - analytical based on method field data, statistic and the library. That first field trip to the study area, nebkhas of using transects and plots were determined and then measure the morphometric characteristics of the species tamarix aphyla nebkhas. Next, a layer about 4 nebkhas, area sampling was carried out in different parts of the region and in the Laboratory, measurement of seed and plant material found in each of the samples was carried out to analyze the data collected. The results of the study indicate that the depth of about 2 meters elevation, area studies, about 5 layers can be detected that 5 layer is the result of a joint study on all nebkhas area is divided into 5 consecutive. Survey of sediment and organic matter in each layer that is present in the first period, which coincides there is a stable environment, but environment conditions in the second period, the first period was fluctuation. Peaceful environment in the region faced in the third period, but the fourth and fifth conditions in the region suggests that fluctuation. The fourth period of the oscillations was weaker than the processes in the context of the fifth round of stronger processes.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Environmental changes
  • Lut plain
  • layering
  • Nebkha
1. مقصودی، مهران. نگهبان، سعید. باقری‌، سیدشکری، سجاد چزغه، سمیرا. ۱۳۹۱. مقایسه و تحلیل ویژگی‎های ژئومورفولوژیکی نبکاهای چهار گونه‎ی گیاهی در غرب دشت لوت (شرق شهداد دشت تکاب). فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، شماره ۷۹، ۷۶-۵۵.
2. محسن پورخسروانی ، ولی ، عباسعلی. موحدی، سعید. ۱۳۸۹. گروه بندی مقایسه ای نبکاهای سیدلیتزیا فلوریدا، وماریاتورکستانیکا و الحاجی مانیفرا بر اساس عملکرد فرم‌های رویشی گیاهان در منطقه خیر آباد سیرجان. فصلنامه فضای جغرافیایی، شماره ۳۱، ۱۵۸-۱۳۷.
3. ولی، عباسعلی. پورخسروانی ، محسن. ۱۳۸۸. تحلیل مقایسه‌ای ارتباطات بین مؤلفه‌های مورفومتری نبکا و مورفولوژی گیاهی گونه‌های Alhagi mannifera , Reaumuria turkestanica، Tamarix mascatensisدر کفه خیرآباد سیرجان. جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، شماره ۳، ۱۱۹-۱۳۴.
4. پورخسروانی، محسن. ولی، عباسعلی. معیری، مسعود. ۱۳۸۸. بررسی ارتباط مورفولوژی گیاهی با خصوصیات مورفومتری نبکاهای گونه ( روماریا تورسستانیکا ). پژوهشهای جغرافیائی، شماره ۶۹، ۱۱۳-۹۹.
5. Musick, H.B. and Gillette, S.M. 1996. Wind-tunnel Modeling of the Influence of Vegetation Structure on Saltation Threshold, Earth Surface Processes and Landforms, 21: 589-606.
6. Wiggs, G.F.S., Thomas, D.S.G., Bullard, J.E. and Livingstone, I. 1995. Dune Mobility and Vegetation Cover in the Southwest Kalahari Desert, Earth Surface Processes and Landforms, 20: 515-530.
7. Wolfe, S.A. and Nickling, W.G. 1993. The Protective Role of Sparse Vegetation in Wind Erosion, Progress in Physical Geography, 17: 50-68.
8. Tsoar, H. and Møller, J.T. 1986. The Role of Vegetation in the Formation of Linear Sand Dunes’, in Nickling, W.G. (Ed.), Aeolian Geomorphology, Allen and Unwin, Boston.
9. Warren, A. 1988. A Note on Vegetation and Sand Movement in the Wahiba Sands, Journal of Oman Studies, Spec. Rep.: 3. The Scientific Results of the Royal Geographical Society’s Oman Wahiba Sands Project 1985–1987, 43: 241-255.
10. Barbey, C. and Coute, A. 1976. Croutes a Cyanophycerew Sur Les Dunes Du Sahel Mauritaneen, Bulletin de l’Institut Fundamental de l’Afrique Noire, A38: 732-736.
11. Capot-Rey, R. 1957. Le Vent Et Le Modeled Eolien Au Borkou, Traveaux de l’Institut de Recherché Sahariennes, 15: 155-157.
12. El-Bana, M.I., Nijs, I. and Kockelbergh, F. 2002. Microenvironmental and Vegetational Heterogeneity Induced by Phytogenic Nebkhas in an Arid Coastal Ecosystem, Plant and Soil Journal, 247: 283-293.
13. Danin, A. 1996. Plants of Desert Dunes (Adaptation of Organisms to the Desert), Cloudsley-Thompson J.L. Heidelberg, Springer. English.
14. Zhenda, Z., Guangting CH. and Liu X. 1994. Sandy Desertification in China, Beijing, Science Press. China.
15. Zhenda, Z., Zhiping, CH., Zheng, W.and Chen, D. 1981. The Study of Taklimakan Desert Landforms, Beijing, Science Press. China.
16. Hesp, P. and McLachlan, A. 2000. Morphology, Dynamics, Ecology and Fauna of Arctotheca Populifolia and Gazania Rigens Nabkha Dunes, Journal of Arid Environments, 44: 155-172.
17. Zhizhong, L., Shengli, W., Chen, Sh., Chen, X., Jianhui, J. and QI, L. 2010, Bio-geomorphologic Features and Growth Process of Tamarix Nabkhas in Hotan River Basin, Xinjiang, Journal of Geographical Sciences, 20(2): 205-218.
18. Guijin, M. 1994. The Environmental Significance of Vegetation Cones of the Taklimakan Desert, China, Arid Zone Research, 11(1): 34-40. (In Chinese)
19. Guijin, M. 1995. Types, Origin and Evolution of the Vegetation Cones of Taklimakan Desert, Arid Zone Research, 12: 31-37. (In Chinese)