واکاوی تغییرپذیری مکانی مؤلفه‌های اقلیمی استان اصفهان با استفاده از تحلیل عاملی، خوشه‌ای

نویسندگان

1 استاد گروه آب و هواشناسی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

2 دکتری آب و هواشناسی،دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

چکیده

هدف پژوهش شناخت تغییر مؤلفه­های اقلیمی پهنه­های مکانی در گستره استان اصفهان است. در این راستا، ماتریسی از ایستگاههای منتخب و مؤلفه­های اقلیمی در اندازه ۲۹ × ۲۴، شامل ۲۴ ایستگاه هواشناسی همدید در استان و استان­های مجاور و ۲۹ پارامتر مؤثر بر اقلیم تشکیل شد. با توجه به ماهیت پژوهش از داده­های نرمال سالانه استفاده شده است. به دلیل تفاوت در مقیاس اندازه­گیری متغیرها از نمره استاندارد متغیرها مورد استفاده قرار گرفت. همچنین از روش میانیابی IDW جهت ایجاد گرهها و از روش کریجینگ برای ایجاد پهنه­ها استفاده شده است. نتایج گویای این است که پنج عامل «ارتفاع، دما و بارش»، «تندر و بارش»، «ابرناکی و نمناکی»، «نمناکی» و «غبار» می­تواند بیش از ۹۲ درصد رفتار اقلیمی استان را تبیین نماید. تحلیل خوشه­ای این عوامل گویای هفت ناحیه اقلیمی در استان اصفهان است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of spatial variability of climatic components of Isfahan province using Factor-Cluster Analysis

نویسندگان [English]

  • Taghi Tavousi 1
  • Mohsen Aramesh 2
1 Full professor, Department of Physical Geography, Faculty of Geography and Environmental Planning, University of Sistan and Baluchestan, Zaheda, Iran
2 PhD in Climatology, Department of Physical Geography, Faculty of Geography and Environmental Planning, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran
چکیده [English]

The purpose of this research is to identify the change of climatic components of spatial zones in Isfahan province. In this study, by using factor-cluster analysis has done climatic regionalization of the Isfahan province. This method selected for all climatic variables influencing in the climatic regionalization, for implementation this study, the wrought matrix for selected stations and parameters affecting the climatic, at size 29 * 24, including 24 synoptic stations in the province and adjacent areas, and 29 parameters were affecting the climate. Due to the nature of the research were used normal annual data for analysis and because of differences in scale variables measured were used of the standard value variables. Also from IDW Interpolation methods for creating nodes and the kriging method was used to create arenas. Results of the factor analysis showed that the five factors Height-Coldness-Precipitation, Thunder-Precipitation, Cloudiness-Humid, Humid and Dust more than 92% of can explain the behavior of climatic of the province. Using cluster analysis on the factors mentioned in Isfahan province was divided into seven climatic regions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Climate Zones
  • statistical analysis
  • Climate Changes
1س اسمعیل نژاد، مرتضی. ۱۳۸۴. پهنه‌بندی اقلیمی استان سیستان و بلوچستان با سیستم اطلاعات جغرافیایی، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، استاد رهنما: محمد سلیقه، دانشگاه سیستان و بلوچستان، گروه جغرافیای طبیعی.
2. اکبری، طیبه. مسعودیان، ابوالفضل. ۱۳۸۸. شناسایی رژیم دمایی و پهنه‌بندی نواحی دمایی ایران، مجله جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، سال بیستم، شماره ۱، ۷۴-۵۹.
3. جعفرپور، ابراهیم. ۱۳۷۷. اقلیم شناسی، چاپ چهارم، انتشارات دانشگاه تهران.
4. جهانبخش، سعید. ترابی، سیما. ۱۳۸۳. بررسی و پیش‌بینی تغییرات دما و بارش در ایران، فصلنامه پژوهش‌های جغرافیایی، شماره ۷۴، ۱۰۴-۱۲۵
5. خلیلی، علی. ۱۳۷۸. تدوین یک سامانه جدید پهنه‌بندی اقلیمی از دیدگاه نیازهای گرمایش، سرمایش محیط و اعمال آن بر گستره ایران، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره ۵۴، ۱۲۷۳۴-۱۲۷۴۳.
6. خلیلی، علی. درویش صفت، علی اصغر. برادران راد، رضا. بذرافشان، جواد. ۱۳۸۳. پیشنهاد روش برای پهنه‌بندی اقلیمی در محیط GIS مطالعه موردی شمال غرب ایران در سیستم سلیانینف، مجله بیابان، شماره ۲، ۲۳۷-۲۲۷.
7. درخشی، جعفر. ۱۳۸۹. برآورد و پهنه‌بندی تابش خورشیدی دریافتی در سطح افقی با استفاده از پارامترهای اقلیمی در محیط GIS (مطالعه موردی: استان آذربایجان شرقی)، پایان نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: محمود خسروی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، گروه جغرافیای طبیعی.
8. دین‌پژوه، یعقوب. فاخری، احمد. مقدم، محمد. جهانبخش، سعید. میرنیا، میرکمال. ۱۳۸۲. انتخاب متغیرها به منظور پهنه‌بندی اقلیم بارش ایران با روشهای چند متغیره، مجله علوم کشاورزی ایران، شماره ۴، ۸۲۳-۸۰۹.
9. رضیئی، طیب.۱۳۹۶. چشم اندازی از مناطق اقلیمی ایران به روش کوپن-گایگر در سده بیست و یکم، مجله ژئو فیزیک ایران، شماره ۱، ۱۰۰-۸۱.
10. رضیئی، طیب. ۱۳۹۶. منطقه‌بندی اقلیمی ایران به روش کوپن-گایگر و بررسی جابه‌جایی مناطق اقلیمی کشور در سده بیستم، مجله فیزیک زمین و فضا، شماره ۲، ۴۳۹-۴۱۹.
11. سلیقه، محمد. بریمانی، فرامرز. اسمعیل نژاد، مرتضی. ۱۳۸۷. پهنه‌بندی اقلیمی استان سیستان و بلوچستان، مجله جغرافیا و توسعه، شماره ۱۲، ۱۱۶-۱۰۱.
12. طاوسی، تقی. ۱۳۹۷. بررسی روند تغییرات بارندگی و شاخص خشکی یونپ در پهنه‌های آب و هوایی غرب و شمال‌غرب ایران، اطلاعات جغرافیایی (سپهر)، شماره ۱۰۵، ۹۶- ۸۵.
13. عزیزی، قاسم. ۱۳۸۰. طبقه‌بندی رقومی ایستگاههای اقلیمی منتخب در ایران به روش لیتین اسکی، مجله پژوهش‌های جغرافیائی، شماره ۴۱، ۵۱-۳۹.
14. علیجانی، بهلول. ۱۳۸۱. اقلیم شناسی سینوپتیک، چاپ اول، انتشارات سمت، تهران.
15. غیور، حسنعلی و مجید منتظری. ۱۳۸۳. پهنه‌بندی رژیم‌های دمایی ایران با مؤلفه‌های مبنا و تحلیل خوشه‌ای، مجله جغرافیا و توسعه، شماره ۴، ۳۴-۲۱.
16. فرج زاده، منوچهر. ۱۳۸۹. تکنیک‌های اقلیم شناسی، چاپ سوم، انتشارات سمت، تهران.
17. مسعودیان، ابوالفضل. ۱۳۸۲. بررسی پراکندگی جغرافیایی بارش در ایران به روش تحلیل عاملی دوران یافته، مجله جغرافیا و توسعه، سال اول، شماره ۱، ۸۸-۷۹.
18. مسعودیان، ابوالفضل. ۱۳۸۲. نواحی اقلیمی ایران، مجله جغرافیا و توسعه، شماره ۲، ۱۸۴-۱۷۱.
19. مسعودیان، ابوالفضل. ۱۳۸۴. شناسایی رژیم‌های بارش ایران به روش تحلیل خوشه‌ای، مجله پژوهش‌های جغرافیایی، شماره ۵۲. ۴۷-۵۹.
20. مسعودیان، ابوالفضل. ۱۳۸۸. نواحی بارشی ایران، مجله جغرافیا و توسعه، شماره ۱۳، ۹۱-۷۹.
21. نصیری، رسول. ۱۳۸۷. آموزش گام به گام SPSS، چاپ اول، انتشارات نشرگستر، تهران، ص ۲۹۱.
22. Ahmed, B. and Yusuf M. 1997. Climatic classification of Saudi Arabia: an application of factor – cluster analysis, Geo Journal, 41(1): 69–84.
23. Bishop I.D (1984). Provisional Climatic Regions of Peninsular Malaysia, Pertanika 7(3): 19-24.
24. Carbajal. N., Pineda Martinez, L. and Medina Roldan, E. 2007. Regionalization and classification of bioclimatic zones in the central-northeastern region of Mexico using principal component analysis (PCA), journal content, 20(2), Universidad Nacional Autonoma de Mexico.
25. Gaitani, N., Santamouris, M., Mihalakakou, G. and Patargias 2006. Cluster Analysis in Energy Classification of School Buildings, AIVC 27th conference – EPIC 2006AIVC, Lyon, France.
26. Gerstengarbe, F.W, Werner, P.C. and Fraedrich, K. 1999. Applying Non-Hierarchical Cluster Analysis Algorithms to Climate Classification: Some Problems and their Solution, Theoretical and Applied Climatology, 64(3/4): 143-150.
27. Heise Bjoern, Bernd Bobertz, and Jan Harff 2010. Classification of the Pearl River Estuary via Principal Component Analysis and Regionalization, Journal of Coastal Research, pp.769-779.
28. Newnham, R.M. 1968. A Classification of Climate by Principal Component Analysis and Its Relationship to Tree Species Distribution, Forest Science, 14(3): 254-264.
Yunus, F. 2011. Delineation of Climate Divisions for Peninsular Malaysia, Geospatial World Forum, Dimensions and Directions of Geospatial Industry, Hyderabad, India