دانشگاه گلستان پژوهش‌های تغییرات آب و هوایی 2717-2066 7 25 2026 04 21 Climatic Analysis of Vegetation in Mountainous Areas of Northwestern Iran (Case: East Azerbaijan Province) تحلیل اقلیمی پوشش گیاهی در مناطق کوهستانی شمال­غرب ایران (مورد: استان آذربایجان­شرقی) 27 45 237428 10.30488/ccr.2025.558026.1313 FA فرحناز خرم آبادی دکتری آب و هواشناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. سید محمد حسینی دانشیار اقلیم‌شناسی، گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیدجمال‌الدین اسدآبادی، اسدآباد، ایران 0000-0002-9851-6413 Journal Article 2025 09 07 Vegetation changes are one of the most important reasons for changing environmental ecosystems in mountainous areas and for this reason, the vegetation monitoring of East Azarbaijan province is very important due to its location in the mountainous region of the northwest of the country. Therefore, in this research, to achieve this goal, were used statistical models including normalized difference vegetation index (NDVI), geographic weighted regression (GWR), principal component analysis (PCA) and kolmogorov–smirnov test (KST). In addition, using the MODIS sensor satellite products, the vegetation cover index calculated for the 24-year period from 2000 to 2024 for this province. The results indicate that the highest density of forest trees and mountain pastures is located in the northern parts of the province in the region of Arsbaran, Aras, Varzghan, Kazandaghi and Kandratbashi mountains, and the lowest density is in the western and central parts of the province. In addition, the geographic weighted regression model with a determination coefficient of 76 percent confirms the adequacy and high accuracy of the model in predicting the vegetation cover of the province. The results of the principal component analysis showed that the estimated models recognized 3 types of cover with 93.49 percent, which include the months of June, July, August and September as the type with high density of vegetation; The months of January, February, March and May are with medium density and the months of October, November and December are with little and weak vegetation. Meanwhile, the month of June has the highest density of vegetation due to the peak of vegetation in the gardens and farms of the province and the increase in spring cultivation. In addition, the results of the Kolmogorov-Smirnov test indicate that in the months of June, July and August, the vegetation of East Azerbaijan Province has a normal distribution, and in the month of September, the vegetation has an abnormal distribution <span lang="FA">پوشش گیاهی به‌عنوان شاخصی حساس از سلامت اکوسیستم‌های کوهستانی، مستلزم پایش دقیق با رویکردهای چندبعدی است و به همین دلیل، بررسی پوشش گیاهی استان آذربــایجان</span><span dir="LTR">­</span><span lang="FA">شرقی به دلیل قرارگیری در گره­گاه کوهستانی شمال­غرب کشور از اهمیت بسزایی برخودار است. لذا در پژوهش حاضر، روند زمانی- مکانی پوشش گیاهی استان آذربایجان شرقی در بازه زمانی 24 ساله از 2000 تا 2024 میلادی با استفاده از یک چارچوب ترکیبی مبتنی بر داده‌های ماهواره‌ای </span><span dir="LTR">MODIS</span><span lang="FA"> و چهار روش آماری-فضایی تحلیل شد که عبارتند از: (1) شاخص </span><span dir="LTR">NDVI</span> <span lang="FA">به‌عنوان معیار کمّی پوشش گیاهی، (2) رگرسیون وزنی جغرافیایی (</span><span dir="LTR">GWR</span><span lang="FA">) برای مدل‌سازی رابطه غیریکنواخت ارتفاع و پوشش گیاهی، (3) تحلیل مؤلفه‌های اصلی (</span><span dir="LTR">PCA</span><span lang="FA">) برای شناسایی الگوهای زمانی ماهانه و (4) آزمون کولموگروف-اسمیرنف (</span><span dir="LTR">K-S</span><span lang="FA">) برای ارزیابی نرمال‌بودن توزیع </span><span dir="LTR">NDVI</span><span lang="FA">. یافته‌ها نشان داد که بیشترین تراکم پوشش گیاهی در مناطق شمالی استان در منطقه ارسباران، ارس، ورزقان، کوه‌های قازان‌داغی و قندرات­باشی واقع شده است و کمترین تراکم آن نیز در بخش­های غربی و مرکزی استان متمرکز شده است. همچنین مدل رگرسیون وزن­دار جغرافیایی با ضریب تعیین 76 درصد، کفایت</span> <span lang="FA">و</span> <span lang="FA">دقت بالای</span> <span lang="FA">مدل در پیش­بینی پوشش گیاهی استان را تایید و ناهمگونی رابطه ارتفاع-پوشش گیاهی را در سطح استان آشکار ساخت.</span> <span lang="FA">نتایج تحلیل مولفه اصلی نشان داد که مدل­های برآوردی با 49/93 درصد از واریانس کل، 3 گروه اکولوژیک از پوشش گیاهی در طی سال بازشناسایی کردند که عبارتند از: ماه­های ژوئن، جولای، آگوست و سپتامبر(تراکم بالای پوشش گیاهی)؛ ماه­های ژانویه، فوریه، مارس و می(تراکم متوسط) و ماه­های اکتبر، نوامبر و دسامبر(تراکم اندک و ضعیف). در این میان،</span> <span lang="FA">ماه ژوئن بیش­ترین تراکم پوشش گیاهی را به دلیل اوج گستره پوشش گیاهی در باغات و مزارع استان و افزایش کشت بهاره به خود اختصاص داده است. همچنین نتایج آزمون کولموگروف- اسمیرنف حاکی از این است که در ماه­های ژوئن، جولای و آگوست پوشش گیاهی استان آذربایجان شرقی دارای توزیع نرمال و در ماه سپتامبر، پوشش گیاهی دارای توزیع غیرنرمال می­باشد.</span> https://ccr.gu.ac.ir/article_237428_424f11c9aae1b53bfb4a75ac6e4d5c83.pdf