پژوهش‌های تغییرات آب و هوایی

پژوهش‌های تغییرات آب و هوایی

تحلیل و ارزیابی محتوایی تولیدات علمی پژوهشگران ایران در حوزه موضوعی تغییرات اقلیمی: یک مطالعه علم‌سنجی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مرضیه یاری زنگنه 1
اسماعیل مصطفوی 2
یگانه داستار 3
1 استادیار علم اطلاعات و دانش شناسی، واحد مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران
2 دانشیار علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
3 کارشناس ارشد مدیریت اطلاعات، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
10.30488/ccr.2025.498605.1263
چکیده
مطالعات علم‌سنجی با بررسی مقالات علمی در پایگاه‌های اطلاعاتی معتبر بین‌المللی، روندها، الگوها و زمینه های پژوهشی مرتبط با تأثیر تغییرات اقلیمی را شناسایی می‌کنند. هدف پژوهش حاضر تحلیل علم‌سنجی تولیدات علمی پژوهشگران ایران در حوزه موضوعی تغییرات اقلیمی در پایگاه اطلاعاتی Web of Science است. پژوهش حاضر یک مطالعه توصیفی - تحلیلی و از نوع کاربردی است که با رویکرد علم‌سنجی انجام شده است. بازه زمانی موردمطالعه شامل متون منتشر شده در پایگاه اطلاعاتی از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۴ است. برای تحلیل داده‌ها و ترسیم نقشه‌های علمی از نرم‌افزارهای اکسل، و آر استودیو و پکیج بیبلیومتریکس استفاده شده است. یافته‌های پژوهش نشان داد روند رشد سالیانه تولیدات علمی پژوهشگران ایران در حوزه موضوعی تغییرات اقلیمی بخصوص در سال‌های اخیر رشد چشمگیری داشته است. بررسی مجلات منتشرکننده مقالات پژوهشگران ایران نشان‌دهنده این است که نشریاتی که بر تحقیقات و مقالات علمی مرتبط با تغییرات آب‌وهوایی، ابعاد مختلف توسعه پایدار و مدیریت منابع آبی تمرکز داشته‌اند. بر اساس شاخص‌های H و G، مجله Journal of Hydrology با داشتن
 h-indexبرابر با ۲۷۴ و g-index برابر با ۶۵، در رتبه اول قرار دارد. همچنین، همکاری پژوهشگران ایران با سایر کشورها در حوزه موضوعی تغییرات اقلیمی قابل‌توجه بوده است. دانشگاه‌های تهران، کل واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی به‌عنوان یک واحد متمرکز و تربیت مدرس به‌عنوان پرتولیدترین مؤسسات در تولیدات علمی پژوهشگران ایران در حوزه موضوعی تغییرات اقلیمی شناسایی شده‌اند. پژوهشگران ایرانی کلیدواژه‌های Climate-Change، Adaptation، Conservation Disease، Water، Emissions، Design، Model، Energy، Temperature و Plants به کاربرده‌اند. نتایج نشان می‌دهد ۵ خوشه موضوعی شامل: مدیریت تغییرات اقلیمی، مدل‌سازی اثر تغییرات بر منابع آب، تحلیل بارندگی، سیستم بهینه‌سازی منابع و حفاظت از الگوهای تنوع زیستی شناسایی شدند. این نتایج می‌تواند توسط محققان و سیاست‌گذاران برای بررسی اهداف تحقیقاتی آینده و توجه به جهت‌گیری‌های فعلی مطالعات تغییرات اقلیمی مورد استفاده قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
تحلیل محتوا
علم‌سنجی
تغییرات اقلیمی
ایران
پایگاه اطلاعاتی Web of Science
ترسیم نقشه علم
موضوعات

عنوان مقاله English

Content Analysis and Evaluation of Iranian Researchers' Scientific Outputs of Climate Change Subject Area: A Scientometric Study

نویسندگان English

marzieh yarizanganeh 1
Ismael Mostafavi 2
Yeganeh Dastar 3
1 Assistant Professor, Department of Knowledge and Information Science, Marv.C., Islamic Azad University, Marvdasht, Iran
2 Associate Professor, Department of Information Science and Knowledge Studies, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Yazd University, Yazd, Iran
3 Master of Information Management, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Yazd University, Yazd, Iran
چکیده English

Many studies have been conducted by researchers in the field of climate change. Scientometric studies through the analysis of scientific articles in reputable international databases, identify trends, patterns, and research areas related to scientific topics. The present study aims to conduct a scientometric analysis of Iranian researchers' scientific outputs in the field of climate change using the Web of Science database. This research is a descriptive-analytical and applied study employing a scientometric approaches. The study timeframe includes documents published in the Web of Science database during 2002-2024. Data analysis and scientific mapping were performed using Excel, RStudio, and the Bibliometrix package. The findings indicate a significant annual growth trend in Iranian researchers' scientific outputs of climate change in the Web of Science database, with particularly notable growth in recent years. An examination of journals publishing Iranian researchers' articles reveals that those focusing on climate change research, various dimensions of sustainable development, and water resource management have produced the highest number of scientific outputs in this field. Based on the H-index and G-index indicators, the Journal of Hydrology, with an h-index of 274 and a g-index of 65, ranks first. Also, collaboration between Iranian researchers and other countries in climate change research has been substantial. Tehran University, Islamic Azad University, and Tarbiat Modares University have been identified as the most productive institutional affiliations in the scientific output of Iranian researchers in this field. Key terms associated with climate change identified by Iranian researchers include: Climate-Change, Adaptation, Conservation Disease, Water, Emissions, Design, Model, Energy, Temperature, and Plants. Five thematic clusters were identified: Climate change management, Modeling the impact of climate change on water resources, Rainfall analysis, Optimal resource allocation systems, Biodiversity pattern conservation. This study can be utilized by researchers and policymakers to evaluate future research objectives and assess current trends in climate change studies.

کلیدواژه‌ها English

Content analysis
Scientometrics
Climate change
Iran
Web of Science database
Scientific mapping
  1. اکبری، مهری، صیاد، وحیده. (۱۴۰۰). تحلیل مطالعات تغییر اقلیم در ایران. پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، 53 (۱) , 37-74. https://doi.org/10.22059/jphgr.2021.301111.1007528
  2. اسماعیلی، مصطفی، هاشمی، حمیدرضا. (۱۴۰۲). تأثیر تغییرات اقلیمی، زیست‌محیطی و آب‌وهوایی بر امنیت ملی: مطالعه موردی جمهوری اسلامی ایران. پژوهش‌های روابط بین‌الملل، 13 (۱)، 311-339. https://doi.org/10.22034/irr.2023.383485.2345
  3. پگاهی، فاطمه، شیخ، مینا. (۱۴۰۱). ارزیابی اثرات تغییر اقلیم بر محیط طبیعی. در دومین کنفرانس بین‌المللی معماری، عمران، شهرسازی، محیط‌زیست و افق‌های هنر اسلامی در بیانیه گام دوم انقلاب (تبریز). https://civilica.com/doc/1613264
  4. پورالخاص، محمد، اسمعیل عوری، اباذر، مصطفی زاده رئوف، حزباوی، زینب، شرری، معراج. (۱۴۰۱). شاخص‌ها و مؤلفه‌های ارزیابی نوسانات و تغییرات اقلیمی. دانش پیشگیری و مدیریت بحران، ۱۲ (۱)، ۸۵-۹۸.
  5. رامشت، محمدحسین، کیانی، طیبه، صفا کیش، فریده. (۱۳۹۴). تغییرات اقلیمی و تأثیرات هیدروژئومورفیک بر حوضة نی ریز. در همایش ملی انجمن ایرانی ژئومورفولوژی. https://sid.ir/paper/845335/fa
  6. مسیبی، محمد، موحدی، سعید. (۱۳۷۴). نقش انسان در تغییرات اقلیمی. فصلنامه علمی - پژوهشی اطلاعات جغرافیایی «سپهر»، ۴ (۱۶)، ۶-۱۱.
  7. مکی‌زاده، فاطمه، توکلی‌زاده راوری، محمد، دانا، مرضیه، سهیلی، فرامرز. (۱۳۹۵). بررسی و شناخت وضعیت حوزه علمی پدیده گرمایش جهانی در ایران. رهیافت، ۲۶ (۶۱)، ۷۵-۸۸.
  8. هادی، مهدی، هاشم‌خانی، مریم، ایروانی الناز. (۱۴۰۱). تحلیل روند تحقیقات علمی در حوزه تغییر اقلیم در ایران. سلامت و محیط زیست، ۱۵ (۲)، ۳۶۱-۳۷۸.
  9. یزدی، محمد. (۱۳۹۷). چشم‌انداز تغییرات اقلیمی بر محیط‌زیست ایران و جهان. نشاء علم، ۸ (۲)، ۸۹-۹۸.
  10. Belter, C.W. & Seidel, D.J. (2013). A bibliometric analysis of climate engineering research. WIREs Climate Change, 4(5), 417–427. https://doi.org/10.1002/wcc.229
  11. Benavent, R.A.; Tudo, J.L. A.; Cogollos, L.C. & Aleixandre, J.L. (2017). Trends in scientific research on climate change in agriculture and forestry subject areas (2005–2014). Journal of Cleaner Production, 147, 406–418. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2017.01.112
  12. Cavicchioli, R.; Ripple, W.J.; Timmis, K.N.; Azam, F.; Bakken, L.R.; Baylis, M.; Behrenfeld, M.J.; Boetius, A.; Boyd, P.W.; Classen, A.T.; Crowther, T.W.; Danovaro, R.; Foreman, C.M.; Huisman, J.; Hutchins, D.A.; Jansson, J.K.; Karl, D.M.; Koskella, B.; Mark Welch, D.B. & Webster, N.S. (2019). Scientists’ warning to humanity: Microorganisms and climate change. Nature Reviews Microbiology, 17(9), 569–586. https://doi.org/10.1038/s41579-019-0222-5
  13. Engels, A. & Ruschenburg, T. (2008). The uneven spread of global science: Patterns of international collaboration in global environmental change research. Science and Public Policy, 35(5), 347–360. https://doi.org/10.3152/030234208X317160
  14. Fu, H.Z. & Waltman, L. (2022). A large-scale bibliometric analysis of global climate change research between 2001 and 2018. Climatic Change, 170(3-4), 36-38 . https://doi.org/10.1007/s10584-022-03324-z
  15. Grieneisen, M.L. & Zhang, M. (2011). The current status of climate change research. Nature Climate Change, 1(2),72–73.
  16. Hasanah, A., & Wu, J. (2025). Bibliometric analysis and global research trends of climate change and cities studies for 30 years (1990–2021). Environment, Development and Sustainability: A Multidisciplinary Approach to the Theory and Practice of Sustainable Development, 27(3), 5573-5617. DOI: 10.1007/s10668-023-04126-8
  17. Haunschild, R.; Bornmann, L. & Marx,W. (2016). Climate change research in view of bibliometrics. PloS One, 11(7), e0160393.
  18. Jia, B., Chen, Y., & Wu, J. (2021). Bibliometric analysis and research trend forecast of healthy urban planning for 40 years (1981–2020). International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(18), 1-25. https://doi.org/10.3390/ijerph18189444
  19. Lindawati, A.S.L. & Meiryani. (2024). A bibliometric analysis on the research trends of global climate change and future directions. Cogent Business & Management,11(1).
  20. Rocha, J.; Oliveira, S.; Viana, C.M. & Ribeiro, A.I. (2022). Chapter 8 - climate change and its impacts on health ,environment and economy. One Health (pp .253–279) Academic Press.
  21. United Nations. (2022). The Sustainable Development Goals Report 2022.
  22. Sangam, S.L. & Savitha, K.S. (2019). Climate change and global warming: A scientometric study. COLLNET Journal of Scientometrics and Information Management,13(1),199–212.
  23. Setiawan, D.; Rahmawati, I.P. & Santoso, A. (2023). A bibliometric analysis of evolving trends in climate change and accounting research. Cogent Business & Management,10(3).
  24. Rana, I.A. (2020). Disaster and climate change resilience: A bibliometric analysis. International Journal of Disaster Risk Reduction,50, e101839.