پژوهش‌های تغییرات آب و هوایی

پژوهش‌های تغییرات آب و هوایی

عصر تغییر اقلیم در معادله ناپایدار کشاورزی حوضه آبریز کرخه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه جغرافیای طبیعی دانشکده علوم زمین دانشگاه شهید بهشتی
10.30488/ccr.2026.596902.1355
چکیده
کشاورزی در حوضه‌های نیمه‌خشک به دلیل وابستگی شدید به آب، تحت تأثیر تغییرات اقلیمی و فشار منابع آب قرار دارد. افزایش تبخیر-تعرق و کاهش کارایی مصرف آب، پایداری کشاورزی را به چالش می‌کشد. حوضه کرخه به‌عنوان قطب کشاورزی غرب ایران، با گسترش کشاورزی آبی و تغییر الگوی مصرف آب روبه‌رو بوده است. هدف این پژوهش تحلیل روند تبخیر-تعرق واقعی (ETA)، ناپایداری مصرف آب و تاب‌آوری کشاورزی در دوره گذشته و پیش‌بینی تا ۲۰۵۰ است. این پژوهش کاربردی با جامعه آماری اراضی کشاورزی حوضه کرخه، در دو دوره تاریخی (۲۰۰۰-۲۰۲۴) و پیش‌بینی (۲۰۲۴-۲۰۵۰) انجام شد. داده‌های سنجش از دور برای استخراج ETa، NDVI و شاخص‌های بهره‌وری آب استفاده شدند. تحلیل روند با روش Sen’s slope و ارزیابی تاب‌آوری با شاخص ACRI انجام شد. و سناریوهای CMIP6 (SSP2-4.5 / SSP5-8.5) برای پیش‌بینی به کار رفتند. نتایج نشان داد ETa از ۷۲۰ میلی‌متر در سال ۲۰۰۰ به ۸۶۰ میلی‌متر در ۲۰۲۴ رسید (روند افزایشی ۵.۸ میلی‌متر در سال). با این حال، افزایش مصرف آب با بهبود بهره‌وری همراه نبود که نشان‌دهنده کاهش کارایی مصرف آب است. شبیه‌سازی آینده نشان داد افزایش دما و تغییر بارش تا ۲۰۵۰ فشار بر منابع آب را تشدید می‌کند و در صورت عدم بهبود مدیریت، بخشی از اراضی تاب‌آوری خود را از دست خواهند داد
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Agriculture in the Age of Climate Change: An Unstable Equation in the Karkheh River Basin

نویسندگان English

Maryam Hossinpour
Laleh Khodabakhshi
Department of Physical Geography, Faculty of Earth Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
چکیده English

Climate change, rising temperatures, and increasing water pressure threaten agricultural sustainability in semi-arid basins by increasing evapotranspiration demand and reducing water-use efficiency. This study analyzes actual evapotranspiration (ETa), agricultural water-use instability, and resilience in the Karkheh River Basin during 2000–2024, with projections to 2050. Remote sensing data were used to derive ETa, NDVI, and water productivity (WP), while Sen’s slope and an Agro-Climatic Resilience Index (ACRI) were applied to assess trends and resilience. Future conditions were evaluated under CMIP6 scenarios SSP2-4.5 and SSP5-8.5. Results showed that ETa increased from about 720 mm in 2000 to 860 mm in 2024, with a Sen’s slope of 5.8 mm per year, while vegetation and WP did not improve proportionally. Future projections indicate further increases in evapotranspiration demand and pressure on water resources. Therefore, improving water-use efficiency and adopting adaptive water management strategies are essential for sustaining agricultural resilience in the Karkheh River Basin.

کلیدواژه‌ها English

Actual Evapotranspiration
Climate Change
Agricultural Resilience
Remote Sensing
Karkheh River Basin

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 07 آبان 1405